سرطان پستان یکی از رایجترین انواع سرطان در زنان است و با رشد غیرطبیعی سلولها در بافت پستان مشخص میشود. این بیماری میتواند در یک یا هر دو پستان ایجاد شود.
آناتومی پستان
پستان از بخشهای زیر تشکیل شده است:
- مجاری شیری (Ducts)
- لوبولها (Lobules)
- بافت چربی و بافتهای همبند
اکثر سرطانهای پستان از مجاری شیری یا لوبولها منشأ میگیرند.
علل و عوامل خطر
علت دقیق سرطان پستان مشخص نیست، اما عوامل متعددی میتوانند خطر بروز آن را افزایش دهند، از جمله:
- افزایش سن (بهویژه بالای ۵۰ سال)
- سابقه خانوادگی سرطان پستان (حتی بدون وجود جهش ژنتیکی شناختهشده)
- جهشهای ژنتیکی ارثی مانند BRCA1 و BRCA2
- سبک زندگی (چاقی، مصرف الکل)
- عوامل هورمونی و عوامل مرتبط با سبک زندگی، از جمله:
- شروع قاعدگی در سنین پایین (منارک زودرس)
- یائسگی دیررس
- نداشتن بارداری یا اولین بارداری در سنین بالاتر
- مصرف طولانیمدت هورمونهای جایگزین پس از یائسگی
انواع سرطان پستان
سرطانهای پستان بر اساس محل شروع به چند نوع تقسیم میشوند:
سرطان مجرایی (Ductal Carcinoma)
شایعترین نوع سرطان پستان است که از مجاری شیری آغاز میشود.
سرطان لوبولی (Lobular Carcinoma)
در لوبولها (بخشهای تولیدکننده شیر) شروع میشود.
انواع کمتر شایع
شامل سرطان التهابی پستان، سارکومها و لنفومهای پستان.
۱. کارسینوم داکتال درجا (Ductal Carcinoma In Situ – DCIS)
کارسینوم داکتال درجا یک ضایعه غیرتهاجمی است که به سلولهای داخل مجاری شیری محدود بوده و هنوز به سایر بخشهای بافت پستان گسترش نیافته است. این مرحله اغلب بهعنوان «مرحله صفر» سرطان پستان شناخته میشود و درمان آن معمولاً با موفقیت بالایی همراه است.
۲. کارسینوم لوبولار درجا (Lobular Carcinoma In Situ – LCIS)
کارسینوم لوبولار درجا یک ضایعه غیرتهاجمی است که در لوبولهای پستان ایجاد میشود. این ضایعه بیشتر بهعنوان نشانگر افزایش خطر ابتلا به سرطان پستان در آینده شناخته میشود و الزاماً بهعنوان سرطان تهاجمی در نظر گرفته نمیشود.
۳. سرطان تهاجمی پستان (Invasive Breast Cancer)
سرطانهای تهاجمی به سرطانهایی گفته میشود که از محل اولیه خود فراتر رفته و به بافتهای اطراف گسترش پیدا میکنند. دو نوع مهم آن عبارتند از:
کارسینوم داکتال تهاجمی (IDC)
شایعترین نوع سرطان پستان است که از مجاری شیری شروع شده و به بافت اطراف گسترش مییابد.
کارسینوم لوبولار تهاجمی (ILC)
از لوبولها آغاز میشود و معمولاً الگوی رشد منتشرتری دارد و ممکن است تشخیص آن دشوارتر باشد. این نوع کمتر از IDC شایع است.
۴. سرطانهای خاص و زیرنوعها
سرطان سهمنفی پستان (Triple‑Negative Breast Cancer)
این نوع فاقد گیرندههای استروژن، پروژسترون و HER2 است و به دلیل گزینههای درمانی محدودتر، معمولاً درمان چالشبرانگیزتری دارد.
سرطان التهابی پستان (Inflammatory Breast Cancer)
نوع نادری از سرطان پستان است که با قرمزی، تورم، التهاب سریع و تغییرات پوستی همراه بوده و اغلب بدون توده مشخص ظاهر میشود.
بیماری پاژه پستان (Paget’s Disease)
نوع خاصی از سرطان پستان است که پوست نوک پستان و هاله اطراف آن را درگیر میکند و اغلب با DCIS یا IDC همراه است.
تومور فیلودس (Phyllodes Tumor)
توموری نادر است که از بافت همبند پستان شروع میشود. بیشتر موارد خوشخیم هستند، اما برخی میتوانند رشد سریع یا رفتار بدخیم داشته باشند.
علائم و نشانهها
علائم شایع سرطان پستان شامل موارد زیر است:
- وجود توده یا برآمدگی در پستان یا زیر بغل
- تغییر در اندازه یا شکل ظاهری پستان
- فرورفتگی یا تغییر در نوک پستان
- ترشحات غیرطبیعی از نوک پستان
- تغییرات پوستی، قرمزی یا زخم پوست
توجه: هر تودهای لزوماً به معنی سرطان نیست، اما باید توسط پزشک بررسی شود.
تشخیص سرطان پستان
روشهای رایج تشخیصی عبارتند از:
- معاینه فیزیکی توسط پزشک
- ماموگرافی (Mammography)
- سونوگرافی
- بیوپسی (نمونهبرداری بافت)
(در موارد خاص، MRI پستان نیز ممکن است استفاده شود.)
آمار و شیوع
سرطان پستان یکی از شایعترین سرطانها در زنان در سراسر جهان است..
سرطان پستان در ایران
سرطان پستان یکی از شایعترین سرطانها در زنان ایرانی است و بخش قابل توجهی از بار بیماریهای بدخیم را در کشور تشکیل میدهد. آمارهای ملی نشان میدهد که این سرطان حدود یکچهارم کل سرطانها در زنان ایران را شامل میشود.
طبق گزارشهای برنامه ملی ثبت سرطان ایران:
- حدود ۲۴.۶٪ از کل سرطانهای زنان مربوط به سرطان پستان است.
- میانگین سن تشخیص در زنان ایرانی حدود ۴۹.۶ سال است.
- نرخ بروز سالانه حدود ۲۲.۶ مورد در هر ۱۰۰٬۰۰۰ نفر (ASR حدود ۲۷.۴) گزارش شده است.
این آمار نشان میدهد که سرطان پستان در ایران یکی از سرطانهای بسیار رایج در زنان است و نیازمند توجه ویژه در برنامههای بهداشتی و پیشگیری است.
چرا سرطان پستان باید جدی گرفته شود؟
در ایران، سرطان پستان اغلب در سنین پایینتری نسبت به کشورهای توسعهیافته تشخیص داده میشود؛ بهطور متوسط حدود ۱۰ سال زودتر. این موضوع اهمیت تشخیص زودهنگام، افزایش آگاهی عمومی و انجام معاینات منظم را دوچندان میکند.
اهمیت غربالگری و تشخیص زودهنگام
تشخیص زودهنگام سرطان پستان، به ویژه با روشهای مانند ماموگرافی، سونوگرافی و معاینات منظم پزشکی میتواند باعث بهبود نتایج درمانی و افزایش شانس بقای بیماران شود. مطالعات نشان دادهاند که بسیاری از موارد سرطان در مراحل پیشرفته تشخیص داده میشوند که تأکید بر برنامهریزی بهتر برای آموزش و آگاهی عمومی دارد.
