ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) یکی از شایعترین عفونتهای ویروسی منتقل شونده از راه تماس جنسی در جهان است که می تواند بدون علامت باشد. این ویروس بیش از ۱۰۰ نوع دارد که برخی از آنها میتوانند باعث زگیلهای تناسلی شوند و گروهی دیگر در صورت پایدار ماندن در بدن، خطر سرطانهای خاص را افزایش میدهند.
طبق اعلام سازمان جهانی بهداشت (WHO)، ویروس HPV در سالهای اخیر در بسیاری از کشورهای جهان در مردان و زنان دیده میشود و حدود نیمی از افراد ممکن است در طول زندگی حداقل یک بار به آن مبتلا شوند. آشنای با این ویروس، روش های تشخیص و پیشگیری، نقش مهمی در حفظ سلامت زنان و مردان دارد.
انواع ویروس HPV
ویروسهای پرخطر (High-Risk HPV)
برخی از انواع HPV میتوانند بر روی سلولها تأثیر بگذارند و باعث تغییرات غیر طبیعی سلولی و در نهایت سرطان شوند. معروفترین نوعهای پرخطر عبارتاند از HPV-۱۶ و HPV-۱۸ که حدود ۷۰٪ سرطانهای دهانه رحم را ایجاد میکنند. علاوه بر سرطان دهانه رحم، این انواع پرخطر میتوانند با سرطانهای ناحیه دهان، حلق، مقعد، واژن، آلت تناسلی مرد و سایر قسمتها نیز مرتبط باشند. این ویروس ها ممکن است سال ها بدون علامت در بدن باقی بمانند.
ویروسهای کمخطر (Low-Risk HPV)
نوعهای کمخطر HPV معمولاً باعث زگیلهای تناسلی میشوند (به شکل برجستگیهای نرم در ناحیه تناسلی، آنال یا اطراف آن)، اما بهطور معمول سرطان ایجاد نمیکنند. شایعترین نوعهای کمخطر شامل HPV-۶ و HPV-۱۱ هستند که حدود ۹۰٪ زگیلهای تناسلی را ایجاد میکنند.
علائم ویروس HPV
بسیاری از افرادی که به HPV آلوده هستند هیچ علامتی ندارند و ممکن است خودشان نیز متوجه بیماری نشوند.
اما گاهی ویروس باعث بروز علائمی میشود مانند:
- رشد زگیلهای تناسلی در ناحیه تناسلی، مقعد یا حلق
- خونریزی یا درد ناحیه تناسلی
- تغییرات غیر طبیعی در سلولها که فقط با آزمایش مشخص میشود
علائم معمولاً به نوع HPV بستگی دارد و در بسیاری از موارد خود سیستم ایمنی بدن میتواند عفونت را در طی ۱ الی ۲ سال پاک کند.
در زنان، زگیل تناسلی میتواند در نواحی زیر ظاهر شود:
- فرج (بخش خارجی دستگاه تناسلی زنانه)
- مجرای ادرار
- دهانه رحم
- واژن (بخش داخلی دستگاه تناسلی زنانه)
- مقعد
- رانها
در مردان، زگیلها ممکن است در نواحی زیر ظاهر شوند:
- آلت تناسلی
- کیسه بیضه
- مقعد
- رانها
چگونه HPV تشخیص داده میشود؟
برای تشخیص HPV، پزشک معمولاً از روشهای زیر استفاده میکند:
- تست پاپ اسمیر (Pap Smear): برای بررسی تغییرات سلولی دهانه رحم در زنان
- آزمایش HPV DNA: نمونهبرداری از سلولها برای شناسایی نوع HPV و تعیین اینکه آیا نوع پرخطر وجود دارد یا خیر
این آزمایشها نقش کلیدی در تشخیص زودهنگام سرطان دهانه رحم دارند و به پزشک کمک میکنند تا پاسخ درمانی مناسب و روند پیگیری را مشخص کند.
آیا HPV قابل درمان است؟
در حال حاضر درمان مستقیم ویروس HPV وجود ندارد. سیستم ایمنی بدن اغلب میتواند خودش عفونت را پاک کند، بهویژه در موارد بدون علامت.
برای مواردی که زگیلهای قابل مشاهده ایجاد شدهاند، روشهای زیر استفاده میشوند:
▪️ داروهای موضعی
▪️ کرایوتراپی (فریز کردن زگیلها)
▪️ لیزر یا جراحی برای برداشتن زگیلها
اما حتی با این روشها هم ویروس در بدن ممکن است باقی بماند.
پیشگیری از HPV
واکسن HPV
واکسیناسیون یکی از مهمترین روشهای پیشگیری قبل از قرارگیری در معرض HPV است. واکسنهای جدید (مانند ۹-in-۱) میتوانند از بسیاری از انواع پرخطر و کمخطر HPV جلوگیری کنند.
پزشکان توصیه میکنند واکسن HPV را قبل از شروع فعالیت جنسی و برای دختران و پسران در سنین پایین انجام دهند تا بیشترین بهرهوری را داشته باشد.
واکسن HPV نه تنها خطر زگیل تناسلی، بلکه سرطان دهانه رحم را نیز کاهش میدهد. همچنین خطر ابتلا به سرطانهای سر، گردن، ولوواژینال و مقعد را نیز کاهش میدهد. علاوه بر این، در مردان، خطر ابتلا به سرطان آلت تناسلی را نیز کاهش میدهد.
غربالگری منظم
انجام منظم تست پاپ اسمیر و تست HPV بهویژه در زنان، به تشخیص زودهنگام تغییرات سلولی و جلوگیری از پیشرفت سرطان کمک میکند.
رابطه جنسی ایمن
استفاده از روشهای ایمنتر و کاهش تعداد شرکای جنسی میتواند ریسک انتقال HPV را کاهش دهد.
ارتباط HPV با سرطان دهانه رحم
اگر HPV نوع پرخطر در بدن باقی بماند، ممکن است باعث ایجاد تغییرات سلولی پیشسرطانی شود که در نهایت به سرطان دهانه رحم منجر گردد. سرطان دهانه رحم یکی از شایعترین سرطانها در زنان است، و در بسیاری از موارد علت اصلی آن عفونت HPV است.
برخی از علائم و نشانههای سرطان دهانه رحم عبارتند از:
- خونریزی غیرطبیعی واژن
- درد هنگام مقاربت
- افزایش ترشحات واژن
- درد در ناحیه لگن یا کمر
جمعبندی
- HPV یک ویروس شایع مقاربتی است که میتواند بدون علامت باشد.
- انواع پرخطر HPV با سرطان مرتبط هستند و نیاز به پیگیری و غربالگری دارند.
- واکسیناسیون و تستهای منظم بهترین راههای پیشگیری و تشخیص زودهنگام هستند.
در صورت داشتن سوال یا نیاز به بررسی های تخصصی، مشاوره با پزشک متخصص رادیوتراپی و انکولوژی توصیه می شود.