جراحی سرطان پستان، از جمله لامپکتومی، ماستکتومی یا برداشت غدد لنفاوی، میتواند منجر به کاهش حرکت، سفتی عضلات، درد و محدودیت عملکرد شانه و بازو شود. انجام تمرینات هدفمند و تدریجی پس از عمل جراحی نهتنها به بهبود حرکت کمک میکند، بلکه مانع بروز عوارضی مانند لنفادم و ضعف عضلانی میگردد.
تمرینات باید تحت نظر پزشک یا فیزیوتراپیست طراحی و انجام شوند تا از آسیب بیشتر جلوگیری شود.
اهمیت تمرینات بعد از جراحی
عمل جراحی میتواند باعث:
- کاهش دامنه حرکت شانه و بازو
- تورم و افزایش مایع لنفاوی
- ضعف عضلانی
- درد و سفتی بافتها
شود. انجام تمرینات تدریجی میتواند به:
- افزایش انعطافپذیری
- بهبود گردش خون و لنف
- کاهش احساس سفتی و درد
- بازگشت سریعتر به فعالیتهای روزمره
کمک کند.
اصول شروع تمرینات
قبل از شروع هر تمرینی:
- حتماً با پزشک خود مشورت کنید.
- در صورت نیاز از فیزیوتراپیست یا متخصص تمرینات توانبخشی سرطان کمک بگیرید.
تمرینات باید:
- بدون درد انجام شوند
- به تدریج افزایش یابند
- با تنفس عمیق همراه باشند
ابتدا در حالتهای آسان (درازکش یا نشسته) شروع شوند، سپس به حالتهای پیچیدهتر برسند.
برنامه تمرینی بر اساس زمان پس از جراحی
هفته اول پس از جراحی
در این دوران، هدف بازیابی حرکت اولیه و جلوگیری از گرفتگی عضلات است. تمرینات ساده و با دامنه کم انجام میشود.
تمرینهای پیشنهادی:
- استفاده طبیعی از بازو: مثل شانه کردن مو، لباس پوشیدن و غذا خوردن.
- بالا بردن بازو تا حدی که راحت هست: چند بار در روز، ۳–۴ بار تکرار.
- باز و بسته کردن دست: ۱۵ تا ۲۵ بار.
- خم و راست کردن آرنج: چندین بار تکرار.
- تنفس دیافراگمی: ۴ تا ۶ بار در روز برای تسهیل حرکت قفسه سینه.
این تمرینات به کمکردن تورم لنفاوی و بازیابی حرکت شانه کمک میکنند.
تمرینات رایج و تخصصی
۱. حرکت با عصا (Wand Exercise)
این تمرین به افزایش حرکت به سمت جلو کمک میکند:
- دراز بکشید و عصا را در دستها بگیرید.
- با کمک بازوی سالم، عصا را بالای سر ببرید.
- ۵ تا ۷ بار تکرار کنید.
۲. باز و بسته کردن آرنج پشت گردن (Elbow Winging)
به افزایش حرکت شانه و توراکس کمک میکند:
- دراز بکشید، دستانتان را پشت گردن قرار دهید.
- آرنجها را از هم جدا کرده و به سمت پایین حرکت دهید.
- ۵ تا ۷ بار تکرار کنید.
۳. کشش تیغه شانه (Shoulder Blade Stretch)
به حرکت تیغه شانه و وضعیت بهتر بدن کمک میکند:
- روی صندلی نزدیک به میز بنشینید،
- بازوی آسیبدیده را به جلو بکشید تا تیغه شانه حرکت کند.
- ۵ تا ۷ مرتبه تکرار کنید.
۴. فشردن تیغه شانه (Shoulder Blade Squeeze)
برای بهبود حرکت تیغه شانه و اصلاح وضعیت بدن:
- روی صندلی مقابل آینه بنشینید
- شانهها را به عقب و تیغهها را به سمت هم فشار دهید
- ۵ تا ۷ بار تکرار کنید.
۵. خم شدن به طرفین (Side Bends)
برای افزایش دامنه حرکت تنه و تقویت عضلات کناری:
- دستها را بالای سر ببرید،
- به آرامی به سمت راست و سپس چپ خم شوید.
- ۵ تا ۷ بار تکرار کنید.
۶. کشش دیواره سینه (Chest Wall Stretch)
به افزایش انعطافپذیری عضلات قفسه سینه کمک میکند:
- مقابل گوشه دیوار بایستید،
- بازوها را روی دیوار قرار دهید و قفسه سینه را به سمت جلو ببرید.
- ۵ تا ۷ بار تکرار کنید.
نکات ایمنی و هشدارها
اگر در هنگام ورزش هر یک از علائم زیر را دیدید، فوراً تمرین را متوقف کرده و با پزشک مشورت کنید:
- درد شدید یا افزایش درد
- تورم غیرطبیعی یا بزرگ شدن بازو
- احساس ضعف یا از دست دادن تعادل
- بیحسی یا سوزش غیرمنتظره در بازو یا قفسه سینه
- مشکل در تنفس یا سرگیجه
تمرینات پیشرفته و افزایش سطح فعالیت
بعد از گذشت چند هفته و زمانی که پزشک تأیید کند، میتوان به تمرینات مرکبتر رفت:
- پیادهروی منظم
- تمرینات قلبی ملایم
- تمرینات مقاومتی سبک (وزنههای سبک) تحت نظارت فیزیوتراپیست
این تمرینات علاوه بر بهبود حرکت، سلامت عمومی و وضعیت قلبی–عروقی را نیز افزایش میدهند.
فواید طولانیمدت ورزش بعد از جراحی
تحقیقات نشان میدهند ورزش منظم پس از درمان سرطان میتواند:
- درد مزمن را کاهش دهد
- کیفیت زندگی را افزایش دهد
- احتمال عود بیماری را کاهش دهد
و به بازگشت سریعتر به سبک زندگی طبیعی کمک کند.
جمعبندی
تمرینات بعد از جراحی سرطان پستان بخش ضروری از پروسه بازیابی هستند. این تمرینات به بهبود حرکت، انعطافپذیری و کیفیت زندگی کمک میکنند و با طراحی مناسب میتوانند مانع بسیاری از عوارض شایع پس از عمل شوند. همیشه پیش از شروع تمرینات با تیم درمانی یا فیزیوتراپیست مشورت کنید تا برنامهای امن و مناسب شرایط بدنیتان دریافت کنید.
