تشخیص
سرطان پستان در دوران بارداری یکی از چالشبرانگیزترین وضعیتهای درمانی است، زیرا پزشکان باید
بهترین درمان برای مادر را در نظر بگیرند و در عین حال
سلامت جنین را نیز حفظ کنند. هدف درمان مانند سایر بیماران،
درمان یا کنترل سرطان است — اما برنامه درمان باید به دقت و با هماهنگی کامل بین انکولوژیست و متخصص زنان برنامهریزی شود.عوامل مهمی که در تصمیمگیری درمانی تاثیر میگذارند عبارتاند از:
- مرحله سرطان
- اندازه و موقعیت تومور
- چند هفته از بارداری گذشته است
- وضعیت عمومی سلامتی مادر
- ترجیح مادر به درمان در طول بارداری یا پس از زایمان
آیا درمان سرطان پستان در دوران بارداری امن است؟
✔️ بله — درمانهای مختلفی برای سرطان پستان در بارداری موجود است و
میتوان همزمان با حفظ بارداری درمان انجام داد.
✔️ بسیاری از زنان باردار با سرطان پستان میتوانند جراحی و حتی برخی از انواع شیمیدرمانی را با ایمنی مناسب دریافت کنند.
✔️ با این حال،
نوع درمان و زمان آن تحت تأثیر مدت بارداری قرار میگیرد.
جراحی سرطان پستان در دوران بارداری
چه زمانی جراحی امن است؟
جراحی سرطان پستان معمولاً در
هر مرحله بارداری میتواند انجام شود و
برای جنین خطر زیادی ایجاد نمیکند اگر توسط تیمی با تخصص کافی مدیریت شود. تمام تیم درمان (انکولوژیست، جراح، متخصص زنان و بیهوشی) باید برای هر جراحی برنامهریزی دقیق داشته باشند.
گزینههای جراحی
- ماستکتومی (برداشتن کامل پستان)
- لامپکتومی (برداشتن تومور با حفظ پستان)
نوع جراحی بستگی به اندازه و وضعیت سرطان دارد و تیم درمان بهصورت مشترک تصمیم میگیرند. در بسیاری از موارد، ماستکتومی در بارداری گزینهای مطمئنتر است، مخصوصاً اگر پرتودرمانی بعد از لامپکتومی تا بعد از زایمان به تعویق بیفتد.
بررسی غدد لنفاوی
برای بررسی گسترش سرطان، جراح ممکن است:
- برداشت غدد لنفاوی زیر بغل (axillary lymph node dissection)
- یا گاهی بیوپسی گره نگهبان (sentinel lymph node biopsy)
را انجام دهد؛ هر چند در برخی مراحل بارداری، استفاده از رنگ یا رادیواکتیو برای SLNB محدود میشود تا از تأثیر روی جنین جلوگیری شود.
شیمیدرمانی در دوران بارداری
چه زمانی مجاز است؟
- در سهماهه اول بارداری (سه ماه اول): شیمیدرمانی امن نیست و میتواند خطر سقط جنین یا مشکلات رشد جنین را افزایش دهد.
- در سهماهه دوم و سوم: بسیاری از داروهای رایج شیمیدرمانی میتوانند بدون افزایش خطر نقصهای مادرزادی استفاده شوند، چون سیستم عصبی و اندامهای اصلی جنین تا حدود زیادی شکل گرفتهاند.
داروهایی مثل
دوکسوروبیسین، سیکلوفسفامید، فلوئورواوراسیل و تاکسانها در سهماهه دوم و سوم نسبتاً بیخطر در نظر گرفته میشوند، گرچه ممکن است با
زایمان زودرس یا وزن کم نوزاد همراه باشند.
نکات برنامهریزی برای شیمیدرمانی
- معمولاً شیمیدرمانی تا حدود ۳ هفته قبل از زایمان داده نمیشود تا خون مادر به اندازه کافی بازیابی شود و خطر خونریزی یا عفونت کاهش یابد.
- اگر سرطان خیلی زود در بارداری تشخیص داده شود و نیازمند درمان فوری باشد، پزشک ممکن است درباره تغییر زمان زایمان یا گزینههای دیگر هم صحبت کند تا هم مادر درمان مؤثر بگیرد و هم جنین آسیب نبیند.
درمانهایی که معمولاً در بارداری به تعویق میافتند
پرتودرمانی
پرتودرمانی در طول بارداری معمولاً
استفاده نمیشود چون دوزهای بالای اشعه میتواند:
- به جنین آسیب برساند
- باعث نقصهای مادرزادی
- یا افزایش خطر سرطان در کودکی شود
این درمان معمولاً
بعد از زایمان انجام میشود.
هورموندرمانی و درمانهای هدفمند
داروهای هورموندرمانی (مثل تاموکسیفن یا آروماتاز اینهیبیتورها) و داروهای هدفمند مثل
trastuzumab و بقیه ترکیبات مشابه نیز بهعلت خطرات بالقوه روی جنین
در دوران بارداری توصیه نمیشوند و معمولاً
پس از زایمان داده میشوند.
شیردهی و سرطان پستان در دوران بارداری
اگر در دوران بارداری یا بلافاصله بعد از زایمان تحت درمان سرطان پستان قرار بگیرید:
- اکثر پزشکان توصیه میکنند شیردهی را متوقف کنید، بهخصوص اگر قرار است شیمیدرمانی یا جراحی انجام شود. چون بسیاری از داروهای شیمیدرمانی وارد شیر مادر شده و میتوانند برای نوزاد مضر باشند.
- اگر فقط جراحی انجام شده و درمان سیستمیک منتظر مانده، پزشک میتواند درباره زمان امن برای شروع یا بازگشت شیردهی صحبت کند.
برنامه درمانی بعد از زایمان
پس از تولد نوزاد، تیم درمان معمولاً:
- پرتودرمانی را در صورت لزوم شروع میکند
- هورموندرمانی یا درمان هدفمند را در صورت نیاز اضافه میکند
- ادامه شیمیدرمانی را تا زمانی که سالمند توصیه میشود تکمیل میکند
این برنامه به کاهش احتمال بازگشت سرطان و افزایش بقای مادری کمک میکند.
آیا سرطان در بارداری بر بقای مادر تأثیر دارد؟
مطالعات نشان دادهاند که
نتایج درمانی (survival) در زنان باردار با سرطان پستان، در صورتی که درمان بهموقع و مناسب انجام شود، نسبت به زنان غیر باردار تفاوت قابلتوجهی ندارد. به عبارت دیگر، بارداری به خودی خود بدترکنندهٔ پیشآگهی نیست، اگر درمان بهدرستی مدیریت شود. همچنین هیچ شواهدی وجود ندارد که
سرطان پستان از مادر به جنین منتقل شود یا بهطور مستقیم برای جنین خطرناک باشد.