درمان هدفمند در سرطان پستان

درمان هدفمند (Targeted Therapy) نوعی از درمان سرطان است که به‌جای تأثیر بر کل بدن، ویژگی‌های خاص سلول‌های سرطانی را نشانه می‌گیرد تا رشد و تکثیر آن‌ها را متوقف یا کند کند. این روش جزء درمان‌های سیستمیک محسوب می‌شود، یعنی داروها از طریق خون به سراسر بدن می‌رسند، اما با دقت بیشتر سلول‌های سرطانی را هدف می‌گیرند و در نتیجه می‌توانند اثربخشی درمان را افزایش دهند و آسیب به سلول‌های سالم را کاهش دهند.
در مقایسه با شیمی‌درمانی، درمان هدفمند می‌تواند در بسیاری از بیماران اثربخشی بهتر و عوارض جانبی متفاوت‌تر داشته باشد.

چرا درمان هدفمند برای سرطان پستان؟

در طول سال‌ها، فهم ما از بیولوژی سرطان پستان به‌طور چشمگیری افزایش یافته است. امروزه پزشکان می‌دانند که انواع مختلف سرطان پستان دارای ویژگی‌ها و پروتئین‌های خاصی هستند که می‌توانند به‌عنوان اهداف درمانی مورد استفاده قرار بگیرند. مشخص کردن این ویژگی‌ها با انجام آزمایش‌های بیولوژیک روی تومور انجام می‌شود.

درمان هدفمند معمولاً در موارد زیر کاربرد دارد:

• سرطان‌های با پروتئین HER2 مثبت
• سرطان‌های هورمون‌گیرنده مثبت (ER/PR+)
• سرطان‌های Triple‑Negative
• سرطان‌های با جهش‌های ژنتیکی BRCA 

انواع درمان هدفمند در سرطان پستان

۱. درمان هدفمند برای سرطان پستان HER2‑مثبت

تقریباً ۱۵–۲۰٪ سرطان‌های پستان مقدار زیادی از پروتئین HER2 را تولید می‌کنند که به سرعت رشد تومور کمک می‌کند. داروهای هدفمندی که این پروتئین را نشانه می‌گیرند می‌توانند رشد و انتشار این نوع سرطان را مهار کنند.

الف) آنتی‌بادی‌های مونوکلونال

این داروها دقیقاً به پروتئین HER2 متصل می‌شوند و باعث توقف رشد سلول سرطانی می‌گردند:

Trastuzumab (هرسپتین): برای سرطان‌های اولیه و پیشرفته HER2 مثبت کاربرد دارد.

Pertuzumab (Perjeta): معمولاً همراه با trastuzumab و شیمی‌درمانی استفاده می‌شود.

Margetuximab (Margenza): دارویی دیگر برای سرطان‌های پیشرفته HER2 مثبت که پس از درمان اولیه کاربرد دارد.

ب) آنتی‌بادی‌های کانژوگه با دارو (ADC)

در این روش، آنتی‌بادی به یک داروی شیمی‌درمانی متصل می‌شود تا آن را دقیقاً به سلول سرطانی برساند:

• Ado‑trastuzumab emtansine (Kadcyla)
• Fam‑trastuzumab deruxtecan (Enhertu)

این داروها با رساندن مستقیم داروی سمی به سلول سرطان، باعث اثربخشی بیشتر و آسیب کمتر به سلول‌های سالم می‌شوند.

ج) مهارکننده‌های کیناز

این داروها مسیرهای سیگنال‌دهی که منجر به رشد سرطان می‌شوند را بلوکه می‌کنند:

• Lapatinib (Tykerb)
• Neratinib (Nerlynx)
• Tucatinib (Tukysa)

۲. درمان هدفمند برای سرطان پستان HR+ (هورمون‌گیرنده مثبت)

در سرطان‌هایی که گیرنده‌های استروژن یا پروژسترون دارند، داروهای هدفمند می‌توانند همراه با هورمون‌درمانی اثر درمانی را افزایش دهند.

الف) مهارکننده‌های CDK4/۶

این داروها چرخه سلولی را مختل می‌کنند و تقسیم سلول‌های سرطانی را کند می‌سازند:

• Palbociclib (Ibrance)
• Ribociclib (Kisqali)
• Abemaciclib (Verzenio)

این داروها معمولاً همراه با هورمون‌درمانی برای بیماری‌های پیشرفته استفاده می‌شوند.

ب) مهارکننده‌های mTOR و PI3K

• Everolimus (Afinitor): زمانی که سرطان در برابر هورمون‌درمانی مقاوم شود، می‌تواند کمک کند.
• Alpelisib (Piqray) و Inavolisib (Itovebi): برای سرطان‌های HR+ با جهش ژن PIK3CA کاربرد دارند.

ج) داروهای ADC برای HR+ پیشرفته

• Sacituzumab govitecan (Trodelvy) و Datopotamab deruxtecan (Datroway): این داروها Trop‑۲ را هدف می‌گیرند و برای سرطان HR+ پیشرفته کاربرد دارند.

۳. درمان هدفمند برای Triple‑Negative Breast Cancer (TNBC)

در سرطان‌های Triple‑Negative، که گیرنده‌های هورمونی و HER2 ندارند، درمان‌های هدفمند خاصی توسعه یافته‌اند. یکی از شناخته‌شده‌ترین گزینه‌ها Sacituzumab govitecan (Trodelvy) است که به پروتئین Trop‑۲ می‌چسبد و داروی شیمی‌درمانی را مستقیم وارد سلول می‌کند.

۴. درمان هدفمند برای سرطان BRCA‑مثبت

در بیمارانی که دارای جهش‌های ژنی BRCA1 یا BRCA2 هستند، داروهای PARP inhibitor می‌توانند DNA سلول سرطانی را بیش از حد تخریب کنند و باعث مرگ آن شوند:

• Olaparib (Lynparza)
• Talazoparib (Talzenna)

چگونه درمان هدفمند انجام می‌شود؟

درمان هدفمند معمولاً به صورت تزریق داخل‌وریدی (IV) یا قرص خوراکی انجام می‌شود. نوع دارو، مقدار، و طول درمان بسته به نوع سرطان، مرحله بیماری و پاسخ بیمار به درمان تعیین می‌شود. معاینات و آزمایش‌های منظم برای بررسی اثر درمان و عوارض ضروری است.

مزایای درمان هدفمند

در مقایسه با روش‌های سنتی، درمان هدفمند می‌تواند:

• به‌صورت دقیق‌تر فقط سلول‌های سرطانی را نشانه بگیرد
• باعث افزایش اثربخشی درمان شود
• با عوارض جانبی کمتر و قابل کنترل‌تر همراه باشد
• در سرطان‌هایی که شیمی‌درمانی پاسخ نمی‌دهد، گزینه مؤثری باشد

عوارض جانبی رایج

مانند همه درمان‌های سرطان، درمان هدفمند نیز می‌تواند عوارضی داشته باشد که معمولاً بسته به نوع دارو متفاوت‌اند:

• اسهال، تهوع و استفراغ
• خستگی
• کاهش سلول‌های خونی
• التهاب یا حساسیت در محل تزریق
• افزایش خطر عفونت
• واکنش‌های پوستی

پزشک درمانگر به‌طور مرتب وضعیت بیمار را بررسی می‌کند تا عوارض کنترل شوند و در صورت نیاز دوز دارو تغییر یابد یا داروهای کمکی تجویز شود.

ترکیب درمان هدفمند با سایر درمان‌ها

درمان هدفمند معمولاً با دیگر درمان‌های سرطان پستان ترکیب می‌شود، از جمله:

• شیمی‌درمانی برای افزایش اثربخشی
• هورمون‌درمانی در سرطان‌های HR+
• پرتودرمانی در موارد خاص

ترکیب درمان‌ها به شکل فردی براساس وضعیت بیمار و توصیه تیم درمان تعیین می‌شود.