اولین قدم در تشخیص سرطان روده بزرگ
تشخیص سرطان روده بزرگ معمولاً از زمانی آغاز میشود که فرد به یکی از دلایل زیر به پزشک مراجعه میکند:
- مشاهده علائم مشکوک مانند خون در مدفوع، تغییر در عادات اجابت مزاج، درد شکم یا کاهش وزن بدون علت
- غیرطبیعی بودن نتیجه یکی از آزمایشهای غربالگری مانند FIT یا تست DNA مدفوع
- وجود سابقه خانوادگی سرطان روده بزرگ یا سندرمهای ارثی که خطر ابتلا را افزایش میدهند.
- مشاهده پولیپ یا ضایعه مشکوک در بررسیهای قبلی.
در این مرحله، پزشک تلاش میکند مشخص کند که آیا علائم بیمار ناشی از سرطان است یا علت دیگری مانند هموروئید، بیماریهای التهابی روده، عفونتها یا بیماریهای خوشخیم گوارشی.
شرح حال پزشکی (Medical History)
شرح حال دقیق، یکی از مهمترین مراحل تشخیص است و اطلاعات ارزشمندی در اختیار پزشک قرار میدهد.
پزشک معمولاً درباره موارد زیر سؤال میکند:
علائم فعلی
- از چه زمانی علائم شروع شدهاند؟
- آیا خونریزی با هر بار دفع مدفوع رخ میدهد؟
- رنگ خون چگونه است؟
- آیا درد شکم وجود دارد؟
- کاهش وزن داشتهاید؟
- اشتها تغییر کرده است؟
- احساس تخلیه ناقص روده دارید؟
- یبوست یا اسهال چه مدت ادامه داشته است؟
شدت، مدت و روند پیشرفت علائم میتواند سرنخ مهمی درباره محل و وسعت بیماری باشد.
سابقه پزشکی بیمار
پزشک درباره بیماریهای قبلی نیز سؤال میکند، از جمله:
- پولیپهای روده
- سرطانهای قبلی
- بیماری کرون
- کولیت اولسراتیو
- جراحیهای روده
- پرتودرمانی لگن
- بیماریهای کبدی
وجود این بیماریها میتواند خطر ابتلا به سرطان کولورکتال را افزایش دهد.
سابقه خانوادگی
وجود سابقه خانوادگی اهمیت زیادی دارد.
پزشک بررسی میکند که آیا:
- پدر
- مادر
- خواهر
- برادر
- فرزند
به سرطان روده بزرگ مبتلا بودهاند یا خیر.
همچنین درباره سایر سرطانهای ارثی مانند سرطان رحم، تخمدان، معده، پانکراس و روده کوچک نیز سؤال میشود، زیرا ممکن است نشاندهنده سندرم لینچ (Lynch Syndrome) یا سایر سندرمهای ارثی باشند.
سبک زندگی
در شرح حال، پزشک عوامل خطر قابل تغییر را نیز ارزیابی میکند، مانند:
- مصرف دخانیات
- مصرف الکل
- میزان فعالیت بدنی
- رژیم غذایی
- چاقی
- مصرف گوشتهای فرآوریشده و گوشت قرمز
این عوامل علاوه بر افزایش خطر ابتلا، ممکن است بر روند درمان نیز تأثیر بگذارند.
معاینه فیزیکی (Physical Examination)
پس از گرفتن شرح حال، پزشک معاینه فیزیکی کاملی انجام میدهد.
هدف از معاینه، یافتن نشانههایی است که بتواند به تشخیص یا تعیین مرحله بیماری کمک کند.
معاینه شکم
پزشک شکم را از نظر موارد زیر بررسی میکند:
- وجود توده
- درد هنگام لمس
- نفخ
- بزرگی کبد
- تجمع مایع داخل شکم
در مراحل پیشرفته بیماری ممکن است برخی از این علائم مشاهده شوند.
معاینه غدد لنفاوی
بزرگ شدن برخی غدد لنفاوی ممکن است نشانه گسترش بیماری باشد.
اگرچه در سرطان روده بزرگ این یافته شایع نیست، اما بررسی آن بخشی از معاینه استاندارد محسوب میشود.
معاینه دیجیتال رکتوم (Digital Rectal Examination)
در این معاینه، پزشک با استفاده از انگشت پوشیده از دستکش و ژل روانکننده، قسمت انتهایی راستروده را لمس میکند.
این معاینه به پزشک کمک میکند:
- وجود تودههای قابل لمس را بررسی کند.
- خونریزی را ارزیابی کند.
- عملکرد اسفنکتر مقعد را بررسی نماید.
- برخی سرطانهای رکتوم را در همان معاینه اولیه تشخیص دهد.
این معاینه کوتاه است و معمولاً تنها چند دقیقه طول میکشد.
آزمایشهای خون
اگرچه آزمایش خون بهتنهایی نمیتواند سرطان روده بزرگ را تشخیص دهد، اما اطلاعات بسیار مهمی درباره وضعیت عمومی بیمار و احتمال وجود بیماری ارائه میدهد.
شمارش کامل سلولهای خون (CBC)
آزمایش CBC تعداد:
- گلبولهای قرمز
- گلبولهای سفید
- پلاکتها
را اندازهگیری میکند.
یکی از مهمترین یافتههای این آزمایش، کمخونی فقر آهن است.
بسیاری از تومورهای روده بزرگ بهآرامی خونریزی میکنند و بیمار متوجه آن نمیشود. این خونریزی مزمن به مرور باعث کاهش ذخایر آهن و ایجاد کمخونی میشود.
گاهی تنها علامت سرطان روده بزرگ، همین کمخونی بدون علت مشخص است.
آزمایش عملکرد کبد (Liver Function Tests)
از آنجا که کبد شایعترین محل متاستاز سرطان روده بزرگ است، پزشک ممکن است آزمایشهای عملکرد کبد را درخواست کند.
این آزمایشها شامل بررسی آنزیمهایی مانند:
- ALT
- AST
- ALP
- بیلیروبین
هستند.
غیرطبیعی بودن این نتایج لزوماً به معنی متاستاز نیست، اما ممکن است نیاز به بررسیهای تصویربرداری بیشتری را نشان دهد.
مارکر توموری CEA
CEA (Carcinoembryonic Antigen) پروتئینی است که ممکن است در برخی بیماران مبتلا به سرطان روده بزرگ در خون افزایش پیدا کند.
نکته مهم این است که CEA برای غربالگری یا تشخیص اولیه سرطان مناسب نیست، زیرا:
- ممکن است در افراد مبتلا طبیعی باشد.
- در برخی بیماریهای غیرسرطانی نیز افزایش پیدا کند.
- در افراد سیگاری معمولاً سطح آن بالاتر از افراد غیرسیگاری است.
با این حال، این آزمایش پس از تشخیص سرطان اهمیت زیادی پیدا میکند.
پزشکان از CEA برای موارد زیر استفاده میکنند:
- ارزیابی پاسخ به درمان
- بررسی اثربخشی شیمیدرمانی
- تشخیص زودهنگام عود بیماری
- پیگیری بیمار پس از جراحی
اگر سطح CEA بعد از درمان کاهش یابد، معمولاً نشانه پاسخ مناسب به درمان است. در مقابل، افزایش مجدد آن ممکن است نیاز به بررسیهای بیشتر برای احتمال عود بیماری را مطرح کند.
آیا آزمایش خون برای تشخیص سرطان کافی است؟
خیر.
اگرچه آزمایشهای خون اطلاعات ارزشمندی درباره وضعیت بیمار ارائه میدهند، اما تشخیص قطعی سرطان روده بزرگ تنها با مشاهده مستقیم ضایعه و انجام نمونهبرداری (بیوپسی) امکانپذیر است.
به همین دلیل، در صورت وجود علائم یا نتایج غیرطبیعی در غربالگری، پزشک معمولاً انجام کولونوسکوپی را توصیه میکند که مهمترین روش تشخیص این بیماری محسوب میشود.
بیشتر بخوانید: کولونوسکوپی چیست؟ | راهنمای کامل کولونوسکوپی در تشخیص سرطان کولورکتال
جمعبندی
تشخیص سرطان روده بزرگ با شرح حال دقیق، معاینه فیزیکی و آزمایشهای اولیه آغاز میشود. این مراحل به پزشک کمک میکنند تا احتمال وجود سرطان را ارزیابی کرده و مناسبترین آزمایشهای تکمیلی را انتخاب کند. هرچند آزمایش خون و مارکر CEA اطلاعات مهمی در اختیار پزشک قرار میدهند، اما کولونوسکوپی و بیوپسی همچنان اصلیترین روشهای تأیید تشخیص سرطان روده بزرگ هستند.
