سرطان روده بزرگ و راستروده (Colorectal Cancer) در مراحل اولیه اغلب هیچ علامت مشخصی ایجاد نمیکند. به همین دلیل، بسیاری از بیماران تا زمانی که بیماری پیشرفت نکرده است، متوجه وجود آن نمیشوند. این ویژگی اهمیت غربالگری منظم را دوچندان میکند، زیرا در بسیاری از موارد سرطان پیش از بروز هرگونه علامت قابل تشخیص است.
با این حال، با رشد تومور، ممکن است علائم مختلفی ظاهر شوند. این علائم همیشه به معنی سرطان نیستند و میتوانند در بیماریهایی مانند هموروئید، شقاق، سندرم روده تحریکپذیر، بیماریهای التهابی روده یا عفونتهای گوارشی نیز دیده شوند. اما اگر این نشانهها بیش از چند هفته ادامه پیدا کنند یا بهتدریج شدیدتر شوند، باید توسط پزشک بررسی شوند.
شایعترین علائم سرطان روده بزرگ
تغییر در عادات اجابت مزاج
یکی از نخستین و شایعترین علائم، تغییر مداوم در الگوی طبیعی دفع است. این تغییر ممکن است به صورت:
- اسهال مداوم
- یبوست طولانیمدت
- تغییر متناوب بین اسهال و یبوست
- کاهش قطر مدفوع (مدفوع باریک و نواری)
ظاهر شود.
علت این تغییرات آن است که تومور با بزرگتر شدن، فضای داخلی روده را تنگ میکند و عبور طبیعی مدفوع را مختل میسازد.
احساس تخلیه نشدن کامل روده
برخی بیماران حتی پس از دفع مدفوع احساس میکنند که روده آنها هنوز کاملاً خالی نشده است. این حالت که به آن تنسموس (Tenesmus) گفته میشود، بهویژه در سرطانهای راستروده شایعتر است و به دلیل تحریک مداوم دیواره رکتوم توسط تومور ایجاد میشود.
وجود خون در مدفوع
خونریزی از دستگاه گوارش تحتانی یکی از مهمترین علائم هشداردهنده سرطان روده بزرگ است.
خون ممکن است:
- به رنگ قرمز روشن باشد (معمولاً در سرطان رکتوم یا قسمت انتهایی روده)
- به رنگ قرمز تیره یا زرشکی باشد
- آنقدر کم باشد که فقط با آزمایش خون مخفی در مدفوع (FIT یا FOBT) تشخیص داده شود.
از آنجا که خون در مدفوع میتواند ناشی از هموروئید یا شقاق نیز باشد، نباید بدون بررسی پزشکی آن را به این بیماریها نسبت داد، بهویژه در افراد بالای ۴۵ سال یا کسانی که سابقه خانوادگی سرطان روده دارند.
درد و گرفتگی شکم
با رشد تومور، ممکن است عبور مدفوع دشوارتر شود و این موضوع باعث:
- دردهای شکمی
- احساس فشار
- نفخ
- کرامپهای شکمی
شود.
در مراحل پیشرفته، اگر تومور باعث انسداد نسبی یا کامل روده شود، درد شدید، تهوع و استفراغ نیز ممکن است رخ دهد.
ضعف، خستگی و کمخونی
یکی از علائم مهم اما کمتر مورد توجه، کمخونی ناشی از خونریزی مزمن و پنهان از تومور است.
این خونریزی معمولاً بهقدری کم است که بیمار متوجه آن نمیشود، اما به مرور زمان باعث کاهش ذخایر آهن بدن میشود.
در نتیجه، فرد ممکن است دچار:
- خستگی مداوم
- ضعف
- رنگپریدگی
- تنگی نفس هنگام فعالیت
- کاهش تمرکز
شود.
در بسیاری از موارد، کمخونی فقر آهن اولین سرنخ تشخیص سرطان روده بزرگ است.
کاهش وزن بدون علت
کاهش وزن غیرارادی، بهویژه اگر در مدت کوتاهی رخ دهد، میتواند از علائم سرطانهای پیشرفته باشد.
سلولهای سرطانی با مصرف انرژی بدن و ایجاد التهاب، باعث کاهش اشتها و افزایش مصرف کالری میشوند. همچنین ممکن است بیمار به دلیل درد یا اختلال در عملکرد روده، غذای کمتری مصرف کند.
تفاوت علائم سرطان کولون و سرطان رکتوم
اگرچه این دو سرطان در یک گروه قرار میگیرند، اما محل تومور میتواند نوع علائم را تغییر دهد.
سرطان کولون (روده بزرگ)
بیشتر با علائمی مانند:
- درد شکم
- نفخ
- کمخونی
- تغییر اجابت مزاج
- کاهش وزن
همراه است.
سرطان رکتوم (راستروده)
بیشتر باعث:
- خونریزی قرمز روشن
- احساس دفع ناکامل
- درد هنگام دفع
- احساس فشار در ناحیه لگن
- دفع مکرر اما ناکامل
میشود.
علائم در مراحل پیشرفته بیماری
اگر سرطان به سایر اندامها گسترش یابد، علائم بسته به محل متاستاز متفاوت خواهند بود.
متاستاز به کبد
ممکن است باعث:
- درد سمت راست شکم
- بزرگی کبد
- زردی پوست و چشمها
- کاهش اشتها
شود.
متاستاز به ریه
ممکن است با:
- تنگی نفس
- سرفه مداوم
- درد قفسه سینه
همراه باشد.
متاستاز به استخوان
میتواند موجب:
- دردهای استخوانی
- شکستگیهای غیرطبیعی
- کاهش توان حرکتی
شود.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت مشاهده هر یک از موارد زیر، مراجعه به پزشک ضروری است:
- خون در مدفوع
- تغییر اجابت مزاج بیش از ۲ تا ۳ هفته
- درد شکم مداوم
- کاهش وزن بدون علت
- کمخونی فقر آهن
- احساس تخلیه نشدن کامل روده
- سابقه خانوادگی سرطان روده همراه با هرگونه علامت گوارشی
پزشک با بررسی شرح حال، معاینه و انجام آزمایشهای لازم علت علائم را مشخص میکند.
آیا وجود علائم به معنای سرطان است؟
خیر. بسیاری از بیماریهای خوشخیم نیز میتوانند علائمی مشابه ایجاد کنند، از جمله:
- هموروئید
- شقاق مقعد
- بیماریهای التهابی روده
- سندرم روده تحریکپذیر
- عفونتهای گوارشی
- دیورتیکولیت
اما از آنجا که تشخیص علت علائم بدون بررسی پزشکی امکانپذیر نیست، هر علامت مداوم باید جدی گرفته شود.
جمعبندی
سرطان روده بزرگ در مراحل اولیه ممکن است بدون علامت باشد، اما با پیشرفت بیماری، نشانههایی مانند تغییر در عادات اجابت مزاج، وجود خون در مدفوع، درد شکم، کمخونی، ضعف، کاهش وزن و احساس تخلیه ناکامل روده ظاهر میشوند.
این علائم همیشه به معنای سرطان نیستند، اما بیتوجهی به آنها میتواند باعث تأخیر در تشخیص شود. مراجعه به پزشک و انجام بررسیهای لازم در صورت تداوم علائم، نقش مهمی در تشخیص زودهنگام و افزایش شانس درمان موفق دارد.
