سرطان روده بزرگ و راستروده (Colorectal Cancer – CRC) سرطانی است که در کولون یا رکتوم شروع میشود و اغلب از پولیپهای پیشسرطانی منشاء میگیرد. این بیماری زمانی رخ میدهد که سلولهای پوشش داخلی روده به طور غیرطبیعی رشد کرده و کنترل تقسیم سلولی از دست برود.
طبق گزارش American Cancer Society، بیشتر موارد این سرطان از تغییرات پیشسرطانی در دیواره داخلی روده آغاز میشوند.
ساختار طبیعی روده بزرگ و راستروده
کولون
کولون شامل چهار بخش صعودی، عرضی، نزولی و سیگموئید است و وظیفه آن جذب آب و الکترولیتها و انتقال مواد هضمشده به راستروده است.
راستروده
راستروده بخش انتهایی روده بزرگ است که مدفوع را ذخیره میکند و فرآیند دفع را کنترل مینماید.
لایههای دیواره روده
- مخاط (Mucosa): محل شروع بیشتر سرطانها
- زیرمخاط (Submucosa)
- عضلانی (Muscularis propria)
- سروزا (Serosa)
سرطان معمولاً از لایه مخاطی شروع و با پیشرفت به لایههای عمیقتر نفوذ میکند.
علت ایجاد سرطان روده بزرگ و راستروده
عوامل ژنتیکی
- جهشهای ارثی در BRCA2, MLH1, MSH2, APC
- سندرمهای ارثی مثل FAP و Lynch Syndrome
- سابقه خانوادگی ابتلا به سرطان روده بزرگ و راست روده
عوامل محیطی و سبک زندگی
- رژیم غذایی پرچرب و کمفیبر
- چاقی و کمتحرکی
- مصرف الکل و سیگار
- سن بالای ۵۰ سال
روند ایجاد و پیشرفت سرطان
نقش پولیپها
بیشتر موارد سرطان روده بزرگ و راستروده از پولیپهای آدنوماتوز آغاز میشوند و طی ۵–۱۰ سال ممکن است به آدنوکارسینوما تبدیل شوند. برداشتن پولیپها در کولونوسکوپی نقش پیشگیرانه دارد.
متاستاز و گسترش
- نفوذ به لایههای عمیق روده
- گسترش به غدد لنفاوی نزدیک
- متاستاز به کبد، ریه یا استخوانها
علائم بالینی
- خون در مدفوع
- تغییر در عادات دفع
- درد شکمی مداوم
- کاهش وزن غیرقابل توضیح
- کمخونی ناشی از فقر آهن
علائم هشداردهنده فوری
در صورت مشاهده خونریزی گوارشی مداوم یا کاهش وزن شدید، مراجعه سریع به پزشک ضروری است.
آمار سرطان روده بزرگ و راستروده در ایران
- سالانه بیش از ۱۲ هزار مورد جدید
- بیش از ۴۳ هزار مورد طی سالهای ۱۳۹۲–۱۳۹۵
- ۵۶٪ در مردان و ۴۴٪ در زنان
- نرخ بروز استانداردشده سنی: مردان ۱۳–۱۵ در ۱۰۰ هزار، زنان ۹–۱۲ در ۱۰۰ هزار
- شیوع پس از ۵۰ سال افزایش چشمگیر دارد، اما افزایش موارد در زیر ۵۰ سال نیز مشاهده شده است.
عوامل افزایش شیوع
- تغییر سبک زندگی و رژیم غذایی
- چاقی و کمتحرکی
- افزایش امید به زندگی
پیشگیری و غربالگری
روشهای غربالگری
- کولونوسکوپی
- تست خون مخفی در مدفوع (FOBT)
- تست DNA مدفوع (FIT-DNA)
توصیهها
افراد با ریسک متوسط از ۵۰ سالگی و افراد پرخطر زودتر باید غربالگری شوند.
جمعبندی
سرطان روده بزرگ و راستروده (Colorectal Cancer) اغلب از پولیپهای پیشسرطانی آغاز میشود و با تشخیص زودهنگام و غربالگری منظم قابل پیشگیری یا درمان موفق است. افزایش آگاهی عمومی، اصلاح سبک زندگی و انجام غربالگری نقش حیاتی در کاهش مرگ و میر دارد.
